De naam komt van een tentoonstelling
Art deco heet naar de Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes, gehouden in Parijs in 1925. De term zelf werd pas in de jaren zestig gangbaar; wie in 1928 een affiche tekende, noemde dat gewoon modern.
Het verschil met de jugendstil ervoor is meteen te zien. Weg is de krullende lijn, weg is het bleke palet. Er staan blokken, cirkels en diagonalen, in kleuren die tegen elkaar aan knallen, en de letters zijn schreefloze kapitalen die als bouwsteen meedoen in de compositie in plaats van onderaan te worden bijgezet.
Cassandre en het lage standpunt
De naam die u het vaakst tegenkomt is A.M. Cassandre, pseudoniem van Adolphe Mouron. Zijn affiches voor de Nord Express (1927), de Étoile du Nord (1927) en de oceaanstomer Normandie (1935) doen allemaal hetzelfde trucje: u kijkt van onderaf tegen het object aan, zodat de boeg of de locomotief boven u uit torent en de rails of het water in een strakke perspectieflijn wegloopt.
Daarbij gebruikte hij de spuitbus — de airbrush — voor gladde kleurverlopen die met de hand niet te maken zijn. Dat gladde oppervlak is een van de betrouwbaarste stijlkenmerken van de periode.
De Duitse lijn: het ding zelf
Terwijl Parijs op snelheid en luxe zat, ging in Duitsland een andere school van start. Lucian Bernhard won in 1906 een prijsvraag met een affiche waarop niets anders stond dan twee lucifers en het woord Priester. Geen tafereel, geen figuur, alleen het product en de merknaam.
Dat heet Sachplakat, het zakelijke affiche, en Ludwig Hohlwein bracht het tot grote hoogte met vlakke, bijna uitgeknipte figuren in twee of drie tinten. Wie een oud affiche ziet dat er verdacht modern uitziet, kijkt vaak naar deze lijn.
Waarom het bijna altijd over reizen gaat
De opdrachtgevers waren spoorwegmaatschappijen, rederijen en de eerste luchtvaartlijnen, en die hadden precies in die jaren een nieuw publiek te overtuigen: burgers die voor het eerst met vakantie gingen.
Het ging bovendien wereldwijd. De poster bij dit artikel is er een van de Japanse staatsspoorwegen: een rotsachtige kust met een boogvormige grot, bootjes op het water, tekst in rood en blauw. De opbouw is dezelfde als bij een Franse affiche uit hetzelfde jaar — vlakke kleurvelden, een vereenvoudigde horizon, één blikvanger — alleen de plaatsnaam is anders. Zie ook reisposters.
Herkennen in vijf punten
Geometrie boven natuur: cirkels, driehoeken en diagonalen, ook waar het onderwerp rond en zacht is. Een laag of juist heel hoog standpunt. Kleurvlakken zonder omtreklijn. Schreefloze kapitalen, vaak iets uitgerekt. En een gladde overgang van licht naar donker, zonder zichtbare penseelstreek.
Vindt u drie van de vijf, dan zit u vrijwel zeker tussen 1920 en 1940. Vindt u ze alle vijf én is het papier smetteloos wit, houd dan rekening met een moderne herdruk: origineel affichepapier uit die jaren is houthoudend en trekt in honderd jaar altijd wat geel.