De houtletter maakte groot drukwerk mogelijk
Loden letters worden boven een bepaalde grootte onhandelbaar: te zwaar, te duur en te kwetsbaar. Vanaf de jaren twintig van de negentiende eeuw werden grote letters daarom uit hout gefreesd, en daarmee kon een dorpsdrukker ineens een affiche zetten dat van de overkant leesbaar was.
Zo ontstond het beeld dat wij nu met circus, veiling en boksgala associëren: vijf verschillende lettertypes onder elkaar, elk in de breedte uitgerekt tot de regel precies vol staat. Dat is geen vormgeving maar rekenwerk — de zetter vulde de regel met wat er in de kast lag.
Letterpress, en waarom het voelbaar is
Bij hoogdruk staat de letter hoger dan de rest van de vorm en wordt hij in het papier geduwd. Op goed papier laat dat een lichte kuil na die u met uw vingertop voelt en die bij strijklicht zichtbaar wordt.
De foto bij dit artikel laat het werk in de drukkerij zien: gedrukte vellen met geometrische motieven en tekst, uitgespreid op een houten werktafel. Bedrijven als Hatch Show Print in Nashville, opgericht in 1879, werken nog steeds zo, en de nieuwe vellen zijn van de oude alleen te onderscheiden aan het papier.
De Zwitserse school: raster en witruimte
Halverwege de twintigste eeuw komt uit Zwitserland een compleet andere opvatting. Josef Müller-Brockmann en Armin Hofmann ontwierpen concertaffiches en waarschuwingsposters op een strak raster, met veel wit, één schreefloos lettertype en de tekst links uitgelijnd.
In 1957 komt daar het lettertype bij dat de stijl zijn gezicht geeft en later Helvetica gaat heten. Wie een poster wil die in een modern interieur niet als retro-uitstapje aanvoelt, komt bijna altijd bij deze hoek uit.
Waarom letters het goed doen aan de muur
Een afbeelding vertelt telkens hetzelfde verhaal en is daarmee sneller uitgekeken. Een goed typografisch affiche werkt als een vlak: u ziet eerst een compositie van zwart en wit, dan pas de woorden.
Bovendien botst het niet met wat er verder hangt. Een reeks foto's of schilderijen verdraagt zich moeizaam met nog een sterk beeld ernaast, terwijl een letterposter er als rustpunt tussen kan. In een gang of trappenhuis, waar u er langs loopt in plaats van naar kijkt, werkt dat het beste.
Herkennen en kopen
Echte houtletterdruk heeft onregelmatigheden: een letter die iets scheef staat, inkt die aan de randen dikker ligt, een houtnerf die meedrukt. Een digitale nabootsing heeft die onregelmatigheden juist te gelijkmatig, omdat ze uit een filter komen.
Nieuw werk van bestaande letterpressdrukkerijen is bovendien betaalbaar en genummerd, en dat is voor wie de stijl mooi vindt vaak een verstandiger aankoop dan een twijfelachtig oud vel.