Schade telt op en gaat er nooit meer af
Verkleuren is geen ongeluk maar een optelsom. Elk uur licht doet een klein beetje, en die beetjes stapelen: veel licht gedurende korte tijd doet ongeveer evenveel als weinig licht gedurende lange tijd. Musea rekenen daarom in luxuren, en houden werk op papier op een lage verlichtingssterkte — vaak rond de vijftig lux — met een maximum aantal uren per jaar.
Thuis komt het erop neer dat een poster die tien jaar aan een lichte wand hangt, onherroepelijk is veranderd, ook als u het niet ziet gebeuren. Er is geen behandeling die de kleur terugbrengt; wat weg is, is weg.
Direct zonlicht is een categorie apart
De foto bij dit artikel laat het probleem zien: een lege kamer met houten vloer waar de zon door twee hoekramen naar binnen valt. Op zo'n plek is de lichtsterkte tientallen keren hoger dan wat een museum toelaat, en de temperatuur in de lijst loopt bovendien op.
Hang er dus niets aan de muur tegenover het raam, en al helemaal niet iets onvervangbaars. Kunt u die plek niet missen, hang er dan een moderne herdruk en bewaar het origineel elders — dat is precies waar een goede reproductie voor is.
Welke kleuren het eerst gaan
Niet elke inkt is even gevoelig. De organische rode en gele lakken die in oud drukwerk zitten, verbleken het snelst; zwart, aardetinten en veel blauwen houden het veel langer vol.
Daardoor verandert een verkleurde poster niet gelijkmatig maar verschuift hij van kleur: een rode lucht wordt roze en dan bijna wit, terwijl de zwarte letters vrijwel onaangetast blijven. Ziet u een affiche waarvan de rode partijen bleek zijn en het zwart nog diep, dan heeft dat vel jaren aan het licht gestaan.
Wat museumglas wel en niet doet
Glas met een uv-filter houdt vrijwel alle ultraviolette straling tegen, en dat is winst. Maar verbleking wordt ook door gewoon zichtbaar licht veroorzaakt, en daar doet zo'n filter niets tegen.
Museumglas met een ontspiegelende laag heeft daarnaast een praktisch voordeel: u ziet de poster zonder de spiegeling van het raam, waardoor u hem op een donkerder plek kunt hangen — en dat is uiteindelijk de maatregel die telt. Zie ook formaat en lijst.
Papier vergeelt van zichzelf
Naast licht speelt het papier zelf mee. Goedkoop houthoudend papier bevat lignine, en dat vergeelt en verzuurt ook in het donker; een oude krant in een la is daar het bewijs van.
Dat proces versnelt bij warmte en bij een hoge luchtvochtigheid. Een poster boven een radiator of in een vochtige badkamer heeft het dubbel zwaar. Wat u wel kunt doen, is het vel scheiden van zuurhoudend karton in de lijst en het klimaat redelijk stabiel houden — details staan in posters bewaren.