De wijzende vinger is Brits
De poster bij dit artikel is de bekendste van allemaal: Uncle Sam die u recht aankijkt en met zijn vinger wijst, getekend door James Montgomery Flagg in 1917. Wat er zelden bij verteld wordt, is dat het idee drie jaar ouder is en uit Engeland komt.
Alfred Leete tekende in 1914 lord Kitchener in precies diezelfde houding, met de tekst dat uw land u nodig heeft. Flagg nam de vondst over en zette er een Amerikaans gezicht op — zijn eigen, naar verluidt, om op modelkosten te besparen. Het procedé is zo effectief dat het daarna in bijna elk land is nagemaakt.
Waarom het affiche zo geschikt was
Een regering die in 1915 iedereen tegelijk wilde bereiken, had weinig keus. Radio bestond nog niet als massamedium, kranten werden lang niet door iedereen gelezen en film was gebonden aan de zaal. Een affiche hing op straat, in de fabriek en op het station, en werkte ook voor wie nauwelijks las.
Daarom zijn oorlogsposters visueel zo hard. Één figuur, één opdracht, één kleuraccent. Alle verfijning die het commerciële affiche in diezelfde jaren had, is er bewust af gehaald.
We Can Do It is geen Rosie
De vrouw met de rode hoofddoek en de opgestroopte mouw wordt bijna overal Rosie the Riveter genoemd. Dat klopt niet. De poster is in 1943 gemaakt door J. Howard Miller voor het interne moreel bij Westinghouse, hing daar naar verluidt maar een paar weken en was buiten het bedrijf onbekend.
De echte Rosie is een schilderij van Norman Rockwell, in datzelfde jaar op de omslag van The Saturday Evening Post: een stevige vrouw met een klinkhamer op schoot. Millers poster werd pas in de jaren tachtig herontdekt en groeide toen uit tot een symbool waar hij oorspronkelijk niet voor bedoeld was.
Keep Calm hing nooit ergens
Nog zo'n geval. Het Britse ministerie van Informatie liet in 1939 miljoenen exemplaren drukken van een affiche met een kroon en de tekst dat men kalm moest blijven en doorgaan. Het was bedoeld voor het geval van een invasie, en dat geval deed zich niet voor. Vrijwel de hele oplage werd nooit verspreid en later ingenomen voor papierrecycling.
Rond 2000 dook een exemplaar op in een tweedehandsboekhandel in het Engelse Alnwick. Wat u nu op mokken en theedoeken ziet, is dus geen oorlogsherinnering maar een vondst van vijfentwintig jaar geleden. Originele exemplaren zijn juist daardoor uitzonderlijk zeldzaam.
Ophangen met de context erbij
Een oorlogsaffiche is gemaakt om iemand ergens toe te bewegen, en die bedoeling gaat er niet af door ouderdom. Dat maakt het een sterk stuk aan de muur, mits het als document leest en niet als leus.
Praktisch helpt het om er iets bij te hangen dat uit dezelfde jaren komt maar een andere toon heeft — een reisaffiche, een kalenderblad — en om het jaartal en de maker op een klein kaartje bij de lijst te zetten. Zie ook de pin-up, die in dezelfde jaren op de neus van bommenwerpers belandde.